یکی از مشکلات شایع که در جامع ما پیش می آید درماتیت ناشی از تماس با مواد شیمیایی است. درماتیت به معنای التهاب پوست است و در صورت تماس با مواد شیمیایی به آن درماتیت تماسی گفته می شود.
درماتیت تماسی ممکن است به صورت تحریکی یا به حالت آلرژیکی یا حساسیت حاصل شود. این قرمزیها، واگیردار یا خطرناک نیستند، ولی میتوانند آزاردهنده باشند. درماتیت تماسی فقط سطح پوست را تحت تاثیر قرار میدهد. این حساسیت معمولا روزها و هفتهها طول میکشد و فقط وقتی به طور کامل از بین میرود که پوست دیگر به هیچ وجه در تماس با ماده حساسیتزا یا محرک قرار نگیرد. درماتیت تماسی معمولا نقاط خارشداری را برجا میگذارد که سطح وسیعی را درگیر میکند و حالت سوختگی ایجاد میشود. در این حالت، سطحی که بیشتر با ماده محرک در تماس بوده، بیشتر درگیر میشود.
طبقهبندي درماتيت آتوپيک
درماتيت آتوپيک به ۳ فاز تقسيم ميشود:
فاز شيرخوارگي (از تولد تا ۲ سالگي)، فاز کودکي (از ۲ تا ۱۲ سالگي)، فاز بزرگسالي (۱۲ سالگي تا بزرگسالي).
فاز بالغان درماتيت آتوپيک از زمان بلوغ شروع ميشود. دليل بازگشت مجدد التهاب در اين زمان نامشخص ولي ممکن است به تغييرات هورموني يا استرس اوايل بلوغ مربوط باشد.
ممکن است بزرگسالان تاريخچهاي از درماتيت در سالهاي قبل نداشته باشند ولي اين امر نامعمول است. مانند فاز کودکي، التهاب موضعي يا ليکنيفيکاسيون، شايعترين الگوست. احتمالا يک ناحيه يا نواحي متعددي گرفتار ميشوند. الگوهاي ويژه بزرگسالي به شرح زير است:
گرفتاري نواحي فلکسور: به صورت ليکنيفيکاسيون نواحي فلکسور ديده ميشود.
درماتيت دست: احتمالا درماتيت دست شايعترين تظاهر در بزرگسالان است. بزرگسالان در محيط خانه و در محل کار در معرض مواد شيميايي محرک متنوعي قرار دارند. همچنين بزرگسالان بيشتر از بچهها دستهايشان را ميشويند. تحريک، باعث قرمزي و پوستهريزي سطح پشتي دست و اطراف انگشتان ميشود. خارش پوست به وجود آمده و خاراندن اجتنابناپذير، باعث ترشح دلمه و در انتها ليکنيفيکاسيون ميشود.
التهاب دور چشمها: پلکها نازک هستند. اغلب با محرکها مجاورند و به آساني با خاراندن صدمه ميبينند. اغلب بالغان مبتلا به درماتيت آتوپيک، التهابي محدود به پلکهاي فوقاني دارند. اين افراد ادعا ميکنند به چيزي آلرژي دارند، اما حذف آلرژنهاي التهابي ممکن است مشکل را حل نکند. مالش عادتي پلکهاي ملتهب بهطور تيپيک وجود دارد.
ليکنيفيکاسيون ناحيه آنوژنيتال: ليکنيفيکاسيون ناحيه آنوژنيتال احتمالا در بيماران مبتلا به درماتيت آتوپيک از ديگران شايعتر است. نواحي گرم و مرطوبتر ممکن است با خارش تحريک شوند.
چگونه اگزمای سرشتی تشخیص داده می شود؟
یك ضایعه خارش دار با خصوصیات فوق الذكر ، همراه بایك تاریخچه خانوادگی از آلرژی، می تواند نشانگر بیماری اگزمای سرشتی باشد .درمان مناسب ، به موقع ومداوم توسط یك متخصص پوست می تواند موجب آسودگی بیماری شده ونیز شدت ودوره بیماری را كاهش دهد . بیماری همیشه از یك الگوی معین پیروی نمی كند .
ضایعات ممكن است در كف وپشت دست ها ، انگشتان ویا حتی روی پاها پدید آیند. در این مناطق ، ضایعات ضخیم شده ، دلمه بسته وترشح دار ممكن است سالها وجود داشته باشند .
درمان درماتيت آتوپيک
اهداف درمان شامل تلاش براي حذف التهاب و عفونت و حفظ و بازسازي سد لايه شاخي پوست با کاربرد نرمکننده، کاربرد ضدخارشها براي کاهش آسيبي که خود شخص براي پوست گرفتار ايجاد ميکند و کنترل فاکتورهاي تشديدکننده است. بيشتر بيماران را ميتوان در کمتر از ۳ ماه تحت کنترل درآورد.
محدوديتهاي غذايي
در ميان تعداد کمي از کودکان و بالغان مبتلا به درماتيت آتوپيک که به تست آزمون تحريکي غذا پاسخ مثبت دارند، تشديد ضايعات اگزمايي مشاهده ميشود. يک کودک مبتلا به درماتيت آتوپيک که به درمانهاي روزمره پاسخ نميدهد احتمالا بيش از ۵۰ درصد امکان حساسيت غذايي دارد. وقتي که يک رژيم مناسب و با محدوديت برنامهريزي شود و بيمار تحت آن رژيم قرار گيرد، بهبود باليني قابل توجه در عرض يکي دو ماه به وجود ميآيد. حساسيت غذايي معمولا ناشي از تعداد محدودي آنتيژن است و ممکن است پس از سالها از بين برود. پس از خوردن غذاهايي که سرشار از هيستامين هستند، عود مشخص اگزماي آتوپيک در ۵۰ درصد بيماران گرفتار مشاهده شده است.
آنتيهيستامينها
بهطور کلي آنتيهيستامينها آثار درماني محدودي ايجاد ميکنند. اثر کمي بر تسکين خارش اما اثر مطلوبي بر خواب دارند و به خواب راحتتر کمک ميکنند. اين نکته را بايد در مورد شيرخواران و بالغان درنظر داشت. برحسب نياز فرد، آنتيهيستامين را ميتوان بهطور مداوم يا قبل از خواب تجويز کرد. تداوم آنتيهيستامينها براي دوره کوتاهي بعد از رفع التهاب، به ايجاد دوره نقاهت آرام کمک ميکند. بيشتر بيماران هيدورکسي زين را به خوبي تحمل ميکنند. دوز آن طيف گستردهاي دارد و احتمال بروز عوارض جانبي کم است. آنتيهيستامينهاي موضعي، ميتوانند درجاتي از بيحسي را در منطقه ضايعه ايجاد کنند.
درمان عوامل عفوني
آنتيبيوتيکهاي ضداستافيلوکوکي در درمان بيماراني که عفونت يا کلونيزاسيون با استاف طلايي دارند، بسيار موثر است. اريترومايسين و ماکروليدهاي جديدتر مانند آزيترومايسين و کلاريترومايسين براي بيماراني که به سوشهاي استاف طلايي کلونيزه مقاوم نيستند موثر است. براي استاف اورئوس مقاوم به ماکروليدها يک پنيسيلين پنيسيليناز مقاوم مثلا دي کلوگزاسيلين، اگزاسيلين يا کلوگزاسيلين ارجح است. سفالوسپورينهاي نسل اول براي پوشش عفونتهاي استافيلوکوکي و استرپتوکوکي پيشنهاد ميشوند. موپيروسين موضعي در درمان ضايعات عفونيشده موثر است. با اين وجود در بيماران مبتلا به عفونت ثانويه، يک دوره آنتيبيوتيک سيستميک توصيه ميشود.
کورتيکواستروييدها
مصرف کورتيکواستروييد سيستميک همانند پردنيزون خوراکي به ندرت در درمان درماتيت آتوپيک مزمن انديکاسيون دارد، اما گاهي يک دوره درمان با کورتيکواستروييد خوراکي لازم ميشود. معمولا درمان بهبود قابلتوجهي به دنبال دارد ولي قطع دارو ممکن است باعث شعلهور شدن مجدد شود. در اين موارد بهتر است دارو را به تدريج کم کرد. کاربرد کورتيکواستروييد موضعي و نرمکنندهها از پديده تشديد حاصل از قطع جلوگيري ميکند.
چگونه می توان از بیماری پیشگیری کرد؟
می بایست تا حد امکان از تماس با عوامل تشدید کننده بیماری همچون محرک ها، صابون های قوی، گرمای زیاد، تعریق و مواد حساسیت زا پرهیز کرد.
استفاده از مرطوب کننده ها بطور مستمر و بخصوص پس از استحمام به منظور نگاه داشتن آب در پوست از اصول مهم پیشگیری است. می توان از وازلین یا کرم های مختلفی که برای این منظور در دسترس است استفاده کرد.
توصیه هایی برای والدین کودکان مبتلا به اگزمای آتوپیک:
- استفاده از پمادهای نرم کننده را جزو برنامه های منظم مراقبت از پوست و به صورت عادت در آورید. توصیه من آن است که این کار را خود شخصا و با حوصله انجام دهید و استفاده از آن را به کودک خود محول نکنید!
- سعی کنید لباس زیرکودک همیشه نخی بوده، حتی الامکان از تماس پوست با البسه نایلونی و پشمی اجتناب شود.
- استحمام اگزما را بدتر نمی کند، اما استفاده از صابون و آب داغ چرا! بنابر این بهتر است با آب ملایم و مواد غیر صابونی یا صابون های بسیار ملایم پوست پاک شود. همچنین پس از استحمام از سایش شدید پوست با حوله خودداری کنید و حتما بلافاصله از نرم کننده استفاده نمایید.
- اگر پزشک شما استفاده از آنتی بیوتیک یا پماد های کورتونی را برای مدتی توصیه می کند، مطابق دستور وی عمل کنید. استفاده درست این داروها هیچ خطری برای کودک شما نخواهد داشت.
- درمان اگزمای دست نیازمند وقت و حوصله است. علاوه بر این کودکان مبتلا به اشکال شدید اگزمای آتوپیک غالبا از لحاظ روحی قدری با دیگران متفاوتند، بنابر این نیازمند توجه بیشتر و متناسب هستند.